مکتب تفسیر اجتهادی عقلی
55 بازدید
نقش: نویسنده
سال نشر: 0
تعداد جلد : 1
وضعیت چاپ : چاپ نشده
نحوه تهیه : فردی
زبان : فارسی
چکیـده در میان مکاتب تفسیری مکتب تفسیر اجتهادی عقلی از جایگاه برجسته و در عین حال بحث انگیز برخوردار بوده است. دانشمندان و مفسران قرآن تعریف های گوناگونی از این مکتب ارائه کرده و هرکدام از زاویه خاصی به آن نگرسته اند. این تحقیق بر آن است تا این مکتب تفسیری را تعریف و حوزه کارکرد عقل در فهم و تفسیر کلام وحی را روشن نماید. نقش عقل در تفسیر مفاهم و مقاصد وحی عبارت است از ادراک بدیهیات، کشف استلزامات عقلی کلام، اقامه برهان قطعی و روشن، تبیین براهین قرآنی و قوه استنباط و تحلیل مفاهیم و مرادات الهی از منابع مرتبط. حجیت و اعتبار عقل همواره از سوی قرآن و اهل بیت و عقلا مورد توجه بود و بر نقش مؤثر آن در تفسیر قرآن تأکید کرده اند. مفسران و قرآن پژوهان از تفسیر عقلی تعریف های متفاوت ارائه کرده‌اند؛ برخی کاربست برهان و قراین عقلی را تفسیر عقلی دانستند و برخی آن را با اجتهاد در تفسیر به یک معنا گرفته اند و برخی به هر دو مورد اشاره کردند. و تعریف پیشنهادی در این باب عبارت است از: تلاش برای فهم معانی آیات وحی و کشف مرادات الهی با قراین و شواهد عقلی. و در مقابل نیز کسانی در قالب مکاتب ظاهر گرایی, روایی محض و مکتب تفکیک با این رویکرد به مخالفت برخاسته و دلیل های نیز در نفی آن اقامه کرده اند و پیشینه این دو رویکرد در تفسیر عقلی به دوره نخستین و زمان صحابه و تابعین باز می‌گردد و جریان تفکر عقل¬گرایی در تفسیر با ورود فلسفه و منطق یونان به حوزه فرهنگ اسلامی هم‌زاد بوده است. تعارض عقل و نقل صحیح و قطعی همواره منتفی بوده و از سوی دانشمندان قرآنی نیز مورد انکار قرار گرفته است و در باب تعارض عقل با ظاهر نقل دو دیدگاه مطرح است برخی به تقدم عقل بر ظاهر نقل و برخی دیگر به برتری نقل نظر داده‌اند و نظر صحیح آن است که بعد از حصول اطمینان از صحت استدلال و قیاس عقل به عنوان قرینه منفصل کلام و پیرو قواعد عقلایی محاوره بر ظاهر آیات مقدم می شود. مفسران بسیاری با به کارگیری براهین قطعی عقل و فلسفه به تفسیر آیات مربوط پرداخته و تعدادی نیز پیش دانسته ها و نظریات فلسفی خویش را بر قرآن تطبیق کرده اند. کلید واژه ها: مکتب، تفسیر اجتهادی عقلی، مکتب فلسفی، تعارض عقل و نقل، عقل گرایی، ظاهر گرایی، صدرالدین شیرازی. برهان قطعی، ادراک بدیهیات.